منتشر شده در :  ۱۳۹۷/۰۴/۲۳                                 ساعت:  ۱۰:۴۸ ق.ظ      
استاد آینه کار آستان حضرت عبدالعظیم(ع)؛

استاد آینه کار آستان حضرت عبدالعظیم(ع) پیشنهاد اقامت و تأمین هزینه آثار هنری‌اش توسط دولت‌مردان آلمان را نپذیرفت

استاد نوید هنرمند ۷۷ ساله و آینه کار آستان حضرت عبدالعظیم(ع) و کشورمان که چندان شناخته شده نیست و مسئولان هنر و صنعت، حرمت مویی را که در این راه سفید کرده، شایسته به جا نمی‌آورند. در آلمان نقش‌هایی فریبنده و زیبا خلق کرد که مورد توجه صاحبان سرمایه قرار گرفت و حتی دولت‌مردان کشور آلمان به او پیشنهاد اقامت و تأمین هزینه آثار هنری‌اش را دادند که نپذیرفت و به وطن بازگشت.

چاپ خبر
به گزارش آفتاب ری، وقتی به آستان مقدس حضرت‌عبدالعظیم‌حسنی(ع) پا می‌گذاریم، جلوه نور روی دیواره‌های آینه‌پوش حرم بیش از هر تصویر دیگری مقابل چشمان‌مان دلربایی می کند. قطعات آینه که به نظمی چشم‌نواز کنار هم نشسته اند و رواق‌های حرم را جلایی خاص بخشیده اند، تابلو آینه‌کاری کم‌نظیری را به وجود آورده‌اند. حدود ۳۸ سال از خلق این اثر هنری توسط استاد محمدرضا نوید می گذرد و در حالی که گرد پیری بر سر و روی او نشسته، آینه‌کاری حرم همچنان زیبا و باشکوه برقرار مانده است. استاد آینه‌کاری که چند وقتی است مرمت رواق شیخ ابوالفتوح را به پایان رسانده است. او با مهربانی و آرامش برایمان از خاطرات و گذشته‌هایش می‌گوید.

فقط با آینه شکسته ابزار کارش یک قلم طراحی است و یک خط‌کش چوبی، یک میز زیردست، الماس آینه بر و صدها و هزاران قطعه آینه شکسته. او این آینه‌های شکسته را هنرمندانه در کنار هم می‌چیند و نقش‌هایی می‌آفریند که بازی‌گوشی اشعه‌های خورشید و رنگ‌های اطراف آینه‌ها را با خم و شکن‌هایی نرم و ظریف به نمایش می‌گذارند. استاد نوید، سقف و ایوان بناهای مشهور زیادی را آینه‌کاری کرده است، اما پایتخت نشینان هنر او را به آینه‌کاری حرم حضرت عبدالعظیم(ع) و امامزاده حسن(ع) می شناسند. محمدرضا نوید در همان روزهای کودکی که هنوز سرش به درس و مشق گرم بود، همیشه پدر و دایی اش عبدالکریم نوید تهرانی را مشغول کوتاه و بلند کردن و پیچ و تاب دادن آینه‌های شکسته‌ای می‌دید که برای همسالان او فقط جام‌هایی خرد شده و ترک خورده بودند.

از کوخ تا کاخ نوید وقتی بزرگ تر شد، دیگر این صفحات نازک جیوه اندود برایش حکم بازیچه نداشتند و احساس می کرد دوست دارد او هم مانند پدر و دایی‌اش، آینه‌کاری را یاد بگیرد. او بعد از تحصیلات ابتدایی مدرسه را رها کرد و به شاگردی مشغول شد. کم کم نوید در این هنر اسم و آوازه‌ای به هم زد و رئیس سازمان برنامه وقت از استاد جوان خواست خانه مجللش را آینه‌کاری کند. هنر نوید مطابق انتظار آقای رئیس بود و چیزی نگذشت که دوباره دولت‌مردان سراغش را گرفتند و این بار به او پیشنهاد دادند تالار شمس‌العماره کاخ گلستان را با آینه آذین ببندد. پس از آن نوید که خانه ساده‌اش در خیابان ری محله امامزاده یحیی هیچ نشانی از زرق و برق دنیا نداشت، هر روز دیوار کاخ‌های اشرافی بناهایی مانند تالار برلیان، تالار جهان‌نما در کاخ نیاوران و هتل عباسی در اصفهان را سوزنی و گرده زنی می کرد تا روی آنها با گچ و سریش نقش‌های بی بدیل هنر آینه‌کاری را خلق کند. پا در رکاب بزرگان در همان سال‌ها متولیان بازسازی حرم حضرت عبدالعظیم(ع) به فکر افتادند از استعداد استاد جوان برای آینه‌کاری رواق جلو حرم که به ایوان عتیق معروف است، استفاده کنند. نوید این پیشنهاد را با جان و دل پذیرفت و آینه‌کاری حرم را آغاز کرد. او هر ابزار و دم و دستگاهی را که برای تحویل بهترین اثر لازم بود،مهیا کرد و مشغول به کار شد. اما وقتی که داربست‌ها را نصب می کردند، ناگهان بخشی از گچ‌کاری بنا فرو ریخت و آجرهای کاهی رنگ دیوار نمایان شدند. روی آجرها با خط کوفی تاریخچه ساخت حرم سیدالکریم(ع) حک شده بود که باستان‌شناسان بر اساس آن پی بردند که قدمت بنا به دوره سلجوقی می رسد و گویا گچ‌کاری دیوار که در زمان ناصرالدین شاه انجام شده، تاریخچه را پوشانده است.

آینه‌کاری حرم امامزاده حسن(ع) آینه‌کاری ایوان عتیق نخستین اثر استاد آینه‌کار در اماکن مذهبی بود که سال ۱۳۴۶ انجام داد. اما پس از آن او ۲۰ سقف بزرگ بین الحرمین بارگاه حضرت عبدالعظیم(ع)، حرم بی بی شهربانو، حرم امامزاده عبدالله(ع)، حرم امامزاده جعفر(ع) و ابن‌بابویه را هم آینه‌کاری کرد. او درباره آینه‌کاری حرم امامزاده حسن(ع) که در همین سال‌ها انجام داد، می گوید: « آن زمان این امامزاده غریب بود و پایتخت نشینان کمتر از وجود حرمش در اینجا با خبر بودند. ولی برای من کار در حرم این بزرگوار بسیار آرامش‌بخش بود و با دل و جان آینه‌کاری می کردم.» نوید که حال و هوای خوش و معنوی نقش زدن در این اماکن مقدس را چشیده بود، دلش می خواست از هنرش برای تزیین حرم امامان و پیشوایان دین که در دیگر کشورها دفن شده اند، استفاده کند. هنری جهانی نخستین فرصت رسیدن به این آرزو در دوران پیش از روی کارآمدن دولت بعث، برای استاد پیش آمد و او همراه کاروان هنرمندان به عراق سفر کرد و سقف قتلگاه شهدای کربلا را با آینه فرش کرد. پس از آن بزرگان دیگری هم مانند حضرت رقیه(س)، حضرت زینب(س) و حضرت امیرالمؤمنین(ع) استاد با اخلاص شهر ما را به خدمت طلبیدند و او در حرم این بزرگواران هنرش را ماندگارتر کرد. کم کم آوازه سبک کار پر از حاشیه، مقرنس، گره‌کشی و رسمی‌بندی نوید که در لابه لای آن خطوط قرآنی جلوه‌گری می‌کردند، نه تنها در کشورهای مسلمان که در دنیا هم طرفدار پیدا کرد و سرمایه‌گذاران کشورهای مختلف از او خواستند بناهای تجاری‌شان را آینه‌کاری کند. غریبه‌های هنردوست استاد آینه‌کار در رستوران هتل «کران پلاس» کویت، هتل «اکسیدور» امارات و رستوران «دالاهو» در آلمان نقش‌هایی فریبنده و زیبا خلق کرد که مورد توجه صاحبان سرمایه قرار گرفت و حتی دولت‌مردان کشور آلمان به او پیشنهاد اقامت و تأمین هزینه آثار هنری‌اش را دادند که نپذیرفت و به وطن بازگشت. غریبه‌های هنردوست برخلاف مسئولان کشورمان، هر روز بیش از گذشته هنرمند آینه کار ایرانی را روی سر می‌گذاشتند و از برپایی نمایشگاه آثارش در وطن خود استقبال می‌کردند. او تعدادی از گلدان‌ها، تابلوها و جام‌های خود را در کشورهای اسپانیا و مالزی به نمایش گذاشت و حتی در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ ،عنوان هنرمند برتر نمایشگاه‌های مالزی را کسب کرد.

آینه‌کاری درس دانشگاه شود

هنوز هم استاد ۷۷ ساله آینه‌کار، در کشور ما چندان شناخته شده نیست و مسئولان هنر و صنعت، حرمت مویی را که در این راه سفید کرده، شایسته به جا نمی‌آورند. نوید می‌گوید: « پیش از این قرار بود آینه‌کاری وارد دروس دانشگاهی رشته معماری و مهندسی عمران شود. اما کسی این طرح را پیگیری نکرد و به نتیجه نرسید.» استاد معتقد است در آینه‌کاری تجربه حرف اول را می‌زند و کسی پشت میز و لابه لای کتاب‌های درسی نمی‌تواند این هنر را یاد بگیرد: « چند سال پیش تعدادی دانشجوی هنر را به من سپردند که آینه‌کاری را به صورت تجربی به آنها بیاموزم، اما این طرح هم از سوی مسئولان جدی گرفته نشد و آن را بی ثمر رها کردند.» سایه سنگین مدرنیته نوید استفاده از آینه‌کاری در ساخت بناها را دمیدن روح معنویت به تن بنا می داند و می‌گوید: « در گذشته خانه‌های ایرانی به سبک سنتی ساخته می‌شدند و قسمتی از آن را آیینه‌کاری می‌کردند، اما اکنون معماری اروپایی، جای هنر ایرانی را گرفته و این هنر هم در دکوراسیون خانه‌های ایرانیان جایی ندارد.» استاد از شرایط فعلی واگذاری طرح‌های آینه‌کاری به هنرمندان ناراضی است و توضیح می دهد: « آینه‌کاری هنری است که نیاز به صرف وقت فراوان و مصالح مناسب دارد. اما در معماری امروزی شرکت‌های ساختمانی که همه مراحل ساخت بنا را تعهد می کنند، قسمت آینه‌کاری طرح را به اهل فن می‌سپارند و از او می‌خواهند با زمان و هزینه‌ای اندک، کارش را به سرانجام برساند. در حالی که این شیوه کار با روح هنر هم‌خوانی ندارد و سطح کیفی آثار را به شدت پایین می‌آورد.» آینه‌کاری حرم، مقاوم و مرغوب محمدرضا نوید رمز ماندگاری و کیفیت نقوش آینه‌کاری را دقت و زیرکاری درست ذکر می‌کند: « آینه‌کاری حرم امامزاده حسن(ع) با آنکه در سال ۱۳۵۸ انجام شده، به دلیل دقت و وسواسی که در ساختش به کار رفته، هنوز پر جلوه و مناسب است.» استاد فرزند پسر ندارد که هنرش را به او آموزش دهد، اما دامادش فوت و فن آینه‌کاری را از استاد آموخته و در طرح‌های بزرگ کمک حال او است. داماد استاد، قسمتی از نقشی را که نوید برای حرم امام حسین(ع) طراحی کرده، انجام داده و باقی آن را پس از جانمایی گنبد به پایان می‌رساند. نوید شبستان زنانه امامزاده طاهر(ع) را نیز آینه‌کاری کرده است.

فقط آبروی دنیا و آخرت

او در کنار همه مشغله‌های هنری اش مرمت و اجرای آینه‌کاری حرم امامزادگان را بر هر کاری مقدم می‌داند و می‌گوید: « خدمت به این بزرگواران برای زندگی‌ام خیر و برکت فراوانی به همراه داشته و هر وقت از آنها چیزی طلبیدم، دست خالی برنگشته‌ام. حالا هم از آنها فقط آبروی دنیا و آخرت می خواهم و بس.» نوید هر روز پیش از شروع کارش وضو می گیرد و گاهی به پابوس حضرت عبدالعظیم(ع) و امامزاده حسن(ع) می رود تا با رخصت ایشان دست به قلم و الماس آینه بر ببرد. او ۶۴ سال آینه‌کاری کرده و بسیاری از خدمت‌گزاران قدیمی حرم و زائران، او را می‌شناسند. گاهی هم زائران به شاگردی استاد اشتیاق نشان می دهند و از او می‌خواهند تا هنرش را به آنها بیاموزد.

هنری که در فرهنگ ایرانی ریشه دارد در فرهنگ اصیل ایرانی آب و آینه نماد پاکی و روشنایی و راستگویی است و هنر آینه‌کاری به عنوان تداعی کننده معنویت و نشانه‌های معماری اسلامی شناخته می شود. آینه‌کاری سبب استحکام بنای ساختمان‌ها می‌شود و با انعکاس رنگ‌ها و پدید آوردن شکل‌های هندسی، زیبایی و شکوه خاصی به معماری داخل بناها می‌دهد. محققان خاستگاه هنر آینه‌کاری را ایران دانسته‌اند و قدمت آن را از دوره سامانیان تخمین زده اند. پژوهشگران نخستین نشانه‌های شکل امروزی این هنر را در دیوان‌خانه شاه طهماسب صفوی پیدا کرده اند که به صورت نصب جام‌های یک پارچه بر بدنه بنا بوده است. بعد از اختراع آینه‌های شفاف در اروپا، از شهر ونیز آینه وارد ایران می شد که در طول مسیر تعدادی از آنها آسیب می‌دیدند و می‌شکستند. صنعت‌گران ایرانی هم برای بهره‌گیری از آینه‌های شکسته این هنر را ابداع کردند. فوت کوزه‌گری محمدرضا نوید آینه‌کاری را مانند نقش قالی می‌داند که باید باسلیقه و علاقه انجام شود و زیرکاری محکمی داشته باشد تا در طول زمان هوا و رطوبت به داخل آن نفوذ نکند. به نظر استاد شیب آینه‌کاری باید طوری باشد که خاک روی آن ننشیند و یا به قول آینه‌کاران شاقول بایستد و سرافتاده نباشد. او می‌گوید: « آینه‌کاری باید در جاهای تاریک و در فضاهای بسته باشد تا خوب جلوه‌گری کند. برای جلوه‌گری هم زاویه دید مناسب لازم است تا به اصطلاح آینه‌کاران پشت پا داشته باشد.» هنرمند آینه‌کار ترکیب مناسب قطعات ریز و درشت را برای زیبایی نقش‌های آینه کاری ضروری می داند. او درباره روش کار آینه‌کاران توضیح می‌دهد: « پس از طراحی نقش بر روی کاغذ، بنا سوزنی و گرده زنی می‌شود تا نقش روی دیوار حک شود. بعد قطعات آینه با خمیر گچ و سریش روی طرح جای می‌گیرند.»

 

انتهای متن/*

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.